“Hij viel heel netjes om. Sleepte niets mee in zijn val, hooguit het dak van een schuur. Voorzichtig, traag. Beschaafd. Alles verstomt.” De Amsterdamse stadsdichter F. Starik schreef een mooi uitvaartvers naar aanleiding van het verscheiden van de Boom van Anne Frank.
Vorige week werd hij geveld door een zomerstorm. 31.000 kilo hout ging tegen de vlakte. Een metertje stam staat nog overeind; de rest is in stukken gezaagd en verhakseld. Van een aantal blokken wordt een tijdelijke tentoonstelling gemaakt en natuurlijk zijn er al takken, stronken, schors en kastanjes te koop –mét certificaat- op het www.
Symbool
Het was niet zomaar een aesculus hippocastanum, een witte paardenkastanje. Anne Frank herself keek er elke dag naar toen ze ondergedoken zat in het Achterhuis. Ze schreef er drie keer over in haar beroemde dagboek. Dat zijn niet bepaald geweldig poëtische passages -“Onze kastanjeboom staat van onder tot boven in volle bloei, hij is vol met bladeren en veel mooier dan verleden jaar”- maar qua symboliek kan het natuurlijk tellen: het verdoemde meisje ziet de seizoenen alleen achter glas verglijden, in de contouren van een majestueuze boom die achtereenvolgens bloesems, bladeren en vruchten produceert.
Rot
Hoeveel verslagen en vergaderingen zouden er geschreven en gehouden zijn over de bekendste kastanje van Amsterdam? Aangetast door schimmel, vergiftigd door een ondergrondse olietank en uiteindelijk zo rot als een mispel. Kapvergunning afgeleverd, na een second opinion toch laten staan, fors afgetopt, voorzien van een stalen soutien. Er kwam zelfs een Stichting Support Anne Frank Tree, met dromerige foto’s van de boom in alle jaargetijden op een sjieke website.
Het mocht niet baten. Niet de mens, maar een rukwind van 11 beaufort heeft het symbool van de hoop voor Anne Frank omgelegd.
Voor u daar terminaal droevig van wordt: dood is zo’n boom natuurlijk nooit. In de loop der jaren zijn er overal stekjes geplant. En bovendien hopen de fans dat er nieuwe scheuten komen uit de stomp. Het sap kruipt waar het niet gaan kan.
Boomjaren
Ik ben eigenlijk geneigd om de kwestie om te keren, om het eens vanuit het standpunt van de kastanjelaar te bekijken. Anne Frank zat twee jaar in het achterhuis, vreselijk lang: van de zomer van ’42 tot aan haar deportatie in augustus ’44. Maar de paardenkastanje stond er toen al een eeuw. En hij heeft het nà Anne Frank nog meer dan 60 jaar volgehouden.
Dat is het mooie aan oude bomen. Ze openen een ander perspectief, ze rekenen niet in mensenjaren. Ze staan er, de stille getuigen van onze waanzin. En ze blijven staan, tot het hen belieft om te vallen.
Helaas kunnen wij zo lang niet wachten. Langs een spuuglelijke steenweg in mijn buurt staat nog een klein maar dapper rijtje kastanjelaars. Ze moeten er binnenkort aan geloven om een fietspad aan te leggen. En daar kunnen we toch niet tegen zijn? Leg dat pad er dan àchter! Intussen hangen er bordjes met R.I.P. aan de bomen. Ik zit er voor niets tussen.
We zijn geen bomenland. In bossen en andere reservaten mogen ze. Maar op het platteland staan ze in de weg van die grote pikdorsers. En in de stad verstoppen ze de dakgoten en rioolputjes. Hoogstens krijgen ze een klein vierkantje in de stoep.
Angst
Ik denk dat we deep down bang zijn van bomen, bang dat we ertegen rijden of een tak op onze ster krijgen. Maar ook fundamenteler, atavistisch bang van het oncontroleerbare, ondergrondse gewoeker van wortels, van takken die slingeren, verstrengelen of wurgen. Een boom leidt in hoge mate een eigen leven, en soms is dat incompatibel met asfalt en afvoerbuizen.
Ga eens kijken naar de wonderlijke film “The tree” met de ingetogen sexy Charlotte Gainsbourg. Het hoofdpersonage, jawel, personage, is een oud-testamentische Moreton Bay vijgenboom, met bovengrondse wortels van negen meter lang, de ziel van een overledene en vooral een geheel eigen wil.
Ringen
Misschien, ooit, wie weet, komt er een moment van collectieve bomenwraak. Denk aan In de Ban van de Ring, als Boombaard en de andere Enten hun wortels uit de grond trekken en al het slechte-mensenwerk in een oogwenk vernielen. Als ik een suggestie mag doen, gebladerde vrienden: begin met die lelijke spiegelpaleizen aan het Noordstation in Brussel.
En kent u die Far Side-cartoon van Gary Larson over twee bomen die neerkijken op een liggende mens? Zegt de ene boom tegen de andere: “Kom, we snijden hem doormidden, dan kunnen we z’n jaarringen tellen”.
@Allen: reageren op dit bericht impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums, lees ze dus - mod
30/08/2010 om 18:46
Honderdzestig jaar lang heeft ‘die boom van Anne Frank’ het dus uitgehouden, om uiteindelijk - en ondanks de extra aandacht en bescherming gedurende zijn laatste levensjaren - geveld te worden door het slechte weer. Een ‘natuurlijke dood’ dus, en dat voor een boom in een stad! Die boom moet een sterk overlevingsinstinct gehad hebben, alsook een goed gesternte, dat ie de zorgen, de hoop en verlangens, maar allicht ook de woede, de frustraties en de stommiteiten van zoveel mensen en zoveel generaties heeft kunnen doorstaan en verdragen. En toen zijn tijd gekomen was, liet ie het leven, en dit ondanks de extra bescherming en aandacht gedurende zijn laatste levensjaren.
En slechts twee van zijn jaarringen getuigen van de hoop, de verlangens, de dromen, de verwachtingen en eventueel ook de angst van Anne Frank?
Bijna zesenzestig jaar lang dus, heeft ie stil die getuigenis bewaard, en was ie een gids voor het inlevingsvermogen, via hetwelk je mijmerend terug kon gaan naar dát verleden, en stil kon staan bij hoe Anne zich toen gevoeld zou kunnen hebben…
Bomen zijn zowel ankers, als ontmoetingsplaatsen, zowel wat het heden, het verleden als de toekomst betreft!
30/08/2010 om 22:51
Beste mevrouw Bonneure,
De boom mag er dan al gestaan hebben toen Anne Frank haar gruwelijke jeugdjaren beleefde, het blijft maar een boom. Recht of liggend, Anne F. komt er niet mee terug. Laat ons dan ook niks uit proportie halen, ter nagedachtenis van Ann e…
Groetjes,
Raf
31/08/2010 om 09:03
Ook de (zeer nuchtere) landschapsarchitect Paul Deroose had het er onlangs over, dat we veel te gehaast omgaan met bomen.
http://www.west-vlaanderen.be/provincie/beleid_bestuur/winvorm/programma2010/Pages/15juni2010.aspx
31/08/2010 om 10:18
En wat wanneer die 31000 kg vallend hout doden en/of gewonden zou veroorzaakt hebben ?
Zouden de betroffen rechters, deskundigen en andere actievoerders ook zo fier geweest zijn dat de boom moest blijven ?
02/09/2010 om 18:48
Ik onthoud vooral de krampachtige illusie. Het niet mogen sterven, zelfs al is uw tijd gekomen. Te vaak omwille van ’s mensen egoïstische motieven.
12/09/2010 om 16:39
Fijn dat je terug bent op ‘het web’ Kristien!
Ik heb het al opgemerkt in eerdere stukjes van jou, en nu dus opnieuw: je hebt iets met bomen. En dat is mooi, want boommensen zijn een uitstervend ras geworden, vrees ik…
Ik denk dat ik er zelf ook eentje ben, zo’n boommens. Het gebeurt wel eens dat ik, tijdens een wandeling in het park of in het bos, mij niet meer kan bedwingen en dan naar zo’n ‘ouwe heer’ toestap om Hem te omarmen, om Hem te kunnen zien, te kunnen horen, te kunnen ruiken, te kunnen voelen. Om helemaal één te kunnen worden met Hem.
Sam kijkt dan meestal gegeneerd de andere kant op: “Ik ken je nu echt niet mam, doe niet zo mal zeg, ‘t is maar een boom!”
Ik verklaar zijn wegkijken echter als een opstoot van tienerhormonen, laat mij niet van de wijs brengen en geniet verder van mijn boom’romance’. Heerlijk! Zouden meer mensen moeten doen, een boom omarmen…
Ah, mijn naam alleen al verraadt dat ik ook een boommens ben. Bovendien ben ik blij te kunnen melden dat ik sinds enige tijd in blijde verwachting ben van… jawel, een boom! (En nee, dat heeft niets te maken met die ‘romance’ van hierboven.)
Ik woon namelijk in een grijze, grauwe, boomloze straat. Nu heeft de gemeente eindelijk beslist om onze straat helemaal te vernieuwen en de kers op de taart wordt dus… jawel, een boom. Eén boom. Die wordt naar het schijnt net naast ons huis geplant. Eén boom. De gemeentelijke omzendbrief ivm de heraanleg van onze straat verwoordt het als volgt : “Op het centraal gelegen aandachtspunt wordt een boom ingeplant als beeldbepalend element.” Klinkt chique! Centraal gelegen aandachtspunt - een boom - beeldbepalend element…
Ik - en samen met mij ook de andere bewoners van onze straat - ben natuurlijk blij met de komst van De Boom, alleen vraag ik me af wat voor boom het dan wel zal worden. Dat staat in de brief niet vermeld.
Ik probeer mij dat groene beeldbepalende element naast mijn huis binnenkort al voor te stellen. Die zal immers deel gaan uitmaken van mijn dagdagelijkse leven, seizoen na seizoen.
Zelf ben ik gek op baobabs - die oude, mysterieuze bomen die ik voor het eerst zag toen ik in Afrika was, maar die zouden in dit Belgische landschap niet echt tot hun recht komen, vrees ik;-)
Het mag dus ook een treurwilg zijn, een fiere eik, een kastanjelaar, een beuk of een olm.
Of - als ik dan toch zou mogen kiezen - een els. Een els, ja! Laat maar komen! Een els! Het kleine vierkantje in de stoep is al voorzien…